W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Szczegółowe informacje znajdują się w POLITYCE PRYWATNOŚCI I WYKORZYSTYWANIA PLIKÓW COOKIES. OK, rozumiem
strona główna | mapa strony |
logowanie | rejestracja
      





 

Aktualności


  « wróć

Nieprzeciętni - Jerzy Łomnicki
"Nieprzeciętni" - Jerzy Łomnicki

Chociaż urodził się w Krakowie, a dzieciństwo spędził w Sokolniku w województwie Tarnopolskim to całe dorosłe życie związał z Wielkopolską.

Do Poznania dociera w 1954 roku gdzie obejmuje pracę w Wydziale Kultury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu jako Wojewódzki Konserwator Zabytków. Początki pracy to niezwykle trudny okres trudnego ratowania, dokumentowania i "wyszukiwania" zabytków kultury. Stare Miasto w Poznaniu swój dzisiejszy wygląd zawdzięcza właśnie Jerzemu Łomnickiemu. Jednak Jego praca to także walka o zabytki na obszarze całego województwa poznańskiego. Zabiega o zabezpieczenie i remontowanie wielu z nich. Kierowany przez Jerzego Łomnickiego zespół uzyskał pełną ewidencję zabytków nieruchomych i ruchomych dla wielkopolski. Jednocześnie stara się aby prace konserwatorskie, zabezpieczające, badawcze prowadzono na wszystkich kategoriach zabytków (zamki, pałace, budownictwo drewniane, założenia parkowe, stanowiska archeologiczne itd.). Dużo uwagi poświęca ewidencji zabytków budownictwa drewnianego, a dla ginących wiatraków zlecił wykonanie specjalnej inwentaryzacji. Dla setek obiektów przygotowano wówczas dokumentację projektowo-konserwatorską. Zawsze była ona poparta badaniami architektonicznymi, studiami historycznymi, a na wielu z obiektów przeprowadzono mniejsze lub większe prace konserwatorskie. Wystąpił także z ciekawą inicjatywą wydania informatora, który w 1958 roku opublikowano w formie skryptu pt. "Przegląd zabytków województwa poznańskiego". Skrypt ten rozprowadzano wśród architektów powiatowych, kierowników wydziałów kultury i społecznych opiekunów zabytków. Mimo ubogiej formy wydawniczej stał się środkiem propagującym zabytki wielkopolski. Będąc z wykształcenia historykiem sztuki nie zaniedbywał archeologii. Z funduszy Konserwatora prowadzono prace wykopaliskowe na stanowiskach o różnej chronologii – od epoki brązu po wczesne średniowiecze (m. in. Bruszczewo, Giecz, Łęki Małe, Nowe Miasto, Objezierze, Ostrów Lednicki, Piwonice).

Jednak Jego prawdziwą pasją stał się Ostrów Lednicki, z którym się związał od 1955 roku. W 1968 roku rezygnuje z funkcji Wojewódzkiego Konserwatora i od 1 stycznia 1969 roku powołany zostaje na stanowisko Dyrektora początkowo Rezerwatu na Ostrowie Lednickim, a następnie zorganizowanego przez siebie Muzeum Początków Państwa Polskiego na Lednicy, które aktualnie nosi nazwę Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Na stanowisku Dyrektora Muzeum pozostał do września 1981 r.

Tu na wyspie, m. in. z Jego inicjatywy, w latach 50. postawiono pierwsze zadaszenie nad lednickimi ruinami. Płaski drewniany dach miał być tylko prowizorycznym zabezpieczeniem, a przetrwał ponad 20 lat. W końcu lat 50. zainicjował pierwsze badania podwodne na lednickim moście zachodnim. W ich rezultacie zaczęła powstawać, największa dzisiaj w Europie, kolekcja wczesnośredniowiecznych militariów związanych z jednym stanowiskiem badawczym. Rosnąca liczba zabytków i towarzyszące im zainteresowanie turystyczne nasunęło myśl utworzenia placówki muzealnej na bazie Ostrowa Lednickiego. Od stycznia 1969 r. rozpoczął opiekę nad rezerwatem archeologicznym, który wkrótce przekształcił w Muzeum. Przebywając teraz znacznie częściej na wyspie zdawał sobie sprawę że tworzenie i kierowanie nową placówką bez zaplecza, bez bazy jest niezwykle trudne. Kupił więc podupadły dworek w Rybitwach – na zachodnim brzegu Jeziora, vis a, vis Ostrowa Lednickiego. Tak więc to Jego mieszkanie stało się pierwszą siedzibą Muzeum. A dla pracowników Muzeum zaczął tworzyć bazę mieszkaniową i coś na podobieństwo centrum naukowego. Z myślą o pracownikach rozpoczęto stawiać przeniesione z terenu budynki skansenowskie. W ten sposób rozpoczęto realizację koncepcji stworzenia wioski – miejsca pracy twórczej. Z myślą o ochronie zabytków Lednicy już w latach 60. stara się o utworzenie pasa ochrony gdzie obowiązywały specjalne zasady. Oczywiście wiele z poczynań Jerzego Łomnickiego miało charakter nieformalny, bez umotywowania prawnego, funkcjonowało na zasadach pewnej koncepcji, pewnego dyktatu cicho akceptowane przez ówczesne władze i przyjmowane przez lokalną społeczność. Na obszarze wokół Jeziora Lednickiego funkcjonował nieformalny Kraj Polan (rezerwat historyczno-krajobrazowy). Dziś na tym terenie od 1989 r. funkcjonuje Lednicki Park Krajobrazowy – prawnie powołany obszar o charakterze ochronnym krajobrazowo-przyrodniczym. W ramach organizowania Muzeum – na potrzeby ruchu turystycznego i w ramach zagospodarowywania obszaru wokół Jeziora – w latach 60. rozpoczęto realizację skansenu. Początkowo gromadzono obiekty na wschodnim brzegu jeziora – w pobliżu drewnianych reliktów wczesnośredniowiecznej przeprawy mostowej – tzw. Mały Skansen. Podczas zagospodarowywania tego obszaru odkryto obiekty osady produkcyjnej ("hutniczej") z X-XI wieku, oraz dwa groby szkieletowe. Po wielu latach okazało się, iż należą one do dużego cmentarzyska z XI-XIII wieku. Już w trakcie realizacji tego zamierzenia zauważono że wytypowany obszar jest zbyt mały na organizowanie skansenu mającego ukazywać wieś wielkopolską. Łomnicki był współautorem pierwszej wystawy w Muzeum w sezonie turystyczny 1973 r. Była to zarówno plenerowa wystawa na samej wyspie, jak i stała ekspozycja prezentującą zabytki pochodzące z badań Ostrowa Lednickiego. Tutaj też zaprezentowano makietę realizowanego do dziś Wielkopolskiego Parku Etnograficznego.

Ostatnią inicjatywą było zgłoszenie projektu powołania Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków. Jeszcze w latach 50. był jednym z inicjatorów stworzenia Stowarzyszenia. Jednak dopiero Jego propozycja zgłoszona jesienią 1980 r. na zjeździe konserwatorskim w Lublinie została przyjęta z gorącą aprobatą. Stał na czele grupy założycielskiej z którą pracował nad statutem i pracami związanymi z rejestracją Stowarzyszenia. Zmarł w grudniu 1981 roku. Pochowany został na cmentarzu w Dziekanowicach.

Jerzego Łomnickiego cechowała ogromna aktywność zawodowa, oraz intuicja i niebywała fantazja. Działał w sposób niekonwencjonalny, często kontrowersyjny. Ale być może w tamtym trudnym okresie był to dobry sposób na ratowanie zabytków i działanie na rzecz kultury. A podejmowane inicjatywy, dzięki niezwykłej energii, odwadze i umiejętnościom organizacyjnym zaowocowały m. in. kontynuowanymi pracami i realizacją programu Muzeum, oraz badaniami wokół Jeziora Lednickiego.

Jacek Wrzesiński



zobacz wszystkie aktualności
Działalność biura PCIT finansowana z dotacji Starostwa Powiatowego w Gnieźnie i z dotacji Urzędu Miasta Gniezno