Cystersi – katolicki zakon kontemplacyjny. Oddzielony od benedyktynów, założony w 1098 roku. W przeciwieństwie do klasztorów benedyktyńskich, klasztory cysterskie zakładano na równinach, często przylegających do bagien, rzek i jezior. Około 1153 roku powstaje klasztor w Łeknie, ufundowany przez rycerza Zbyluta z Pałuk. Do cystersów należał drewniany kościół św. Mikołaja w Tarnowie Pałuckim, wzniesiony w XIII wieku. Najcenniejszym zabytkiem tego kościoła jest polichromia zdobiąca jego wnętrze. Malowidła przedstawiają sceny z życia św. Mikołaja.

Pod koniec XV wieku cystersi przenoszą się z Łekna do pobliskiego Wągrowca.

Wybudowano kościół klasztorny, klasztor, refektarz i kapitularz. W pobliżu klasztoru budynek dawnej „ opatówki”- obecnie Muzeum Regionalne w Wągrowcu.